Hvað eiga inngilding og HeimVera sameiginlegt?
Hver er munurinn á baráttu fyrir inngildingu, réttindum og tækifærum til þátttöku í samfélaginu annars vegar og hugmyndafræði HeimVera hins vegar?
Í grunninn er kannski enginn munur þar á.
Kannski eru þetta tvær leiðir til að segja það sama: Umhverfið þarf að taka mið af fjölbreyttum þörfum fólks. Við eigum öll að geta tilheyrt samfélagi okkar og tekið þátt í því, óháð þeim eiginleikum eða aðstæðum sem verða grundvöllur jaðarsetningar og útilokunar.
Við tölum oft um útilokun og jaðarsetningu eins og vandinn búi í einstaklingnum. Manneskja passar ekki inn vegna fötlunar, aldurs, uppruna, kynhneigðar, taugafjölbreytileika eða einhvers annars eiginleika.
En hvað gerist ef við beinum athygli að umhverfinu í staðinn?
Byggingar, kerfi, venjur og óskráðar reglur samfélagsins byggja allar á forsendum um hvernig fólk er. Hver getur gengið upp stiga. Hver getur tileinkað sér flóknar upplýsingar. Hver getur tjáð sig með ákveðnum hætti. Hver þolir hávaða, hraða og skynræna örvun. Hver hefur þann tíma, orku, peninga og stuðning sem þarf til þess að geta tekið þátt.
Þegar þessar forsendur eru of þröngar verður mannlegur fjölbreytileiki að „vandamáli“. En fjölbreytileikinn er ekki vandamálið. Vandamálið er umhverfi sem er hannað út frá of þröngum forsendum.
Þarna mætast inngilding og HeimVera.
HeimVera byggir á þeim skilningi að umhverfið sé ekki hlutlaus sviðsmynd. Það tekur þátt í að móta líf okkar, vellíðan, tækifæri, möguleika og hegðun. Rými getur boðið okkur velkomin eða ýtt okkur út. Kerfi getur gert þátttöku mögulega eða ómögulega. Samfélag getur gert ráð fyrir mannlegum fjölbreytileika eða krafist þess að fólk aðlagi sig þröngum viðmiðum.
Inngilding snýst því ekki einfaldlega um að hleypa fleira fólki inn í samfélagið eins og það er núna. Hún krefst þess að við spyrjum hvort samfélagið sjálft þurfi að breytast. Og hvernig.
Við tengjum sjálfbærni gjarnan við náttúruna. Við tölum um að lifa innan þolmarka jarðar, vernda vistkerfi og rækta annars konar tengsl við hinn lifandi heim. Það er grundvallarþáttur sjálfbærni.
En sjálfbærni byggir líka á samfélagslegri stoð.
Samfélag getur ekki talist sjálfbært ef það útilokar hluta fólksins sem tilheyrir því. Félagsleg sjálfbærni felur í sér réttindi, öryggi, inngildingu og raunveruleg tækifæri til þátttöku. Hún krefst þess að við sköpum umhverfi, stofnanir og samfélagskerfi sem viðurkenna mannlegan margbreytileika til fulls.
Að lifa í sátt við náttúruna og byggja samfélag þar sem öll tilheyra eru ekki tvö aðskilin verkefni. Hvort tveggja krefst þess að við viðurkennum tengsl, gagnkvæm tengsl og fjölbreytileika lífsins.
Kannski er kjarninn einfaldlega þessi:
Verkefnið er ekki að láta alla passa inn í samfélagið. Við eigum að breyta samfélaginu þannig að það rúmi okkur öll.