Hönnuðir eru bandamenn í baráttunni fyrir betri heimi

Hönnuðir eru mikilvægir bandamenn í því verkefni að temja okkur sjálfbæran lífsstíl. Sjálfbær efni, hringrásarhugsun, minni sóun, betri orkunýting og endurnýting er nú eðlilegur hluti hönnunar. Hönnuðir leggja dýrmætt lóð á vogarskálar þess að hanna vörur, byggingar og kerfi sem ganga ekki á náttúruauðlindir og endast lengur.

En ég velti því fyrir mér hvort hönnuðir hafi fengið sömu tækifæri til þátttöku í baráttunni fyrir inngildingu, jafnrétti og mannréttindum. Ef svo er ekki er það alvarlegt mál, því hönnuðir móta miklu meira en útlit og notagildi veruleikans sem við lifum í. Hönnuðir móta að stórum hluta aðgengi okkar að honum.

Hönnuðir hanna húsin sem við búum í, göturnar og borgirnar sem við förum um, skóla, vinnustaði, almenningsrými, verslanir, samgöngukerfi og stafræna þjónustu. Þeir hanna húsgögn, verkfæri, skilti, viðmót og sjónrænar upplýsingar. Ákvarðanir þeirra hafa áhrif á hver kemst inn, skilur þær upplýsingar sem miðlað er, hver getur tekið þátt, hvílist, hreyft sig um rými og upplifað að tilheyra.

Of oft er inngilding meðhöndluð sem eitthvað sem má bæta við í lok hönnunarferlisins. En umhverfi sem er hannað út frá of þröngu sjónarhorni verður ekki raunverulega inngildandi með nokkrum lagfæringum í lokin. Fjölbreytileiki mannlífsins þarf að vera hluti af verkefninu frá upphafi.

Ekki misskilja mig, ég veit að hönnuðir hafa vissulega meginreglur algildrar hönnunar að leiðarljósi og leggja sig einlæglega fram um að skapa inngildandi umhverfi. En almennar leiðbeiningar og vönduð hönnunarviðmið geta aldrei komið í stað raunverulegs skilnings sem getur aðeins orðið til þegar hönnuðir tengjast fólki með fjölbreyttar þarfir og getu með beinum hætti, hlusta á reynslu þess og eiga við það merkingarbær samtöl. Inngilding verður ekki til í einangrun við teikniborðið; hún tekur á sig mynd í tengslum við fólkið sem mun búa í eða nota rýmið eða hönnunina. Og jaðarsettir hópar hafa takmörkuð tækifæri til þátttöku og sýnileika. Það er ekki við hönnuði að sakast heldur samfélagsgerð sem býr til jaðarsetningu.

Ef hönnuðir fá tækifæri til að vinna út frá raunverulegum þörfum fjölbreytts hóps fólks held ég að þeir verði betri hönnuðir.

Við erum enn að bíða eftir því að stjórnvöld og yfirvöld taki af skarið og leiði þær breytinga sem þarf til að skapa réttlátari heim. En kannski ættum við að verja miklu meiri orku og krafti í samtal um hönnun, hönnunarmenntun og vera í stöðugt samtali við hönnuði. Hönnuðir geta verið brautryðjendur með því að gera möguleika sýnilega.

Þetta snýst ekki um að ætlast til þess að hönnuðir leysi pólitísk verkefni heldur að gangast við því að umhverfi og hönnun hefur áhrif á daglegan veruleika fólks: dyr, götur, eyðublöð, húsgögn, upplýsingakerfi og stafræn viðmót eru góð dæmi. Gildi eru byggð inn í hlutina sem við hönnum og notum.

Þegar lifuð reynsla er hluti af hönnun frá upphafi birtist aðgengi ekki lengur sem takmörkun á sköpun heldur uppspretta þekkingar og hvati til að fá betri hugmyndir.

Kannski eru hönnuðir mikilvægust bandamenn þeirra sem vinna að mannréttindum og jafnrétti. Kannski er mikilvægast af öllu að dýpka samtalið við þá um heiminn sem okkur dreymir um og hvernig hönnun hans gæti litið út.

Hönnuðir eru þegar bandamenn í einu stærsta umbreytingarverkefni samtímans - sjálfbærni. Er ekki tími til að bjóða þeim af sama krafti inn í baráttuna fyrir jafnrétti, inngildingu og mannréttindum.