Undrumst!

Páll Skúlason, kennari minn og síðar rektor Háskóla Íslands, sagði einu sinni að heimspekin ætti upphaf sitt í undrun frammi fyrir heiminum: undrun yfir því að eitthvað sé fremur en ekki neitt. Þessi fullyrðing hafði djúpstæð áhrif á mig.

Páll virtist einhvern veginn hafa gert þessa hugsun að hluta af veru sinni. Hann hafði ótrúlega útgeislun og hlýja nærveru. Áhugi hans á fólki og heiminum var einlægur og hann sagði mér að hann hugsaði um heimspeki og stöðu sína í heiminum hvern einasta dag.

Einu sinni sagði hann frá því þegar hann reyndi að hefja heimspekilegar samræður við fólkið sitt í jólaboði. Svo hló hann að því að fjölskyldan sýndi því takmarkaðan áhuga, en var samt svolítið undrandi á því. En þetta var eitt af því sem var svo dásamlegt við Pál. Fyrir honum var heimspekileg hugsun ekki sérhæfð athöfn aðskilin frá lífinu. Hún átti heima alls staðar. Líka í jólaboðum.

Páll skrifaði líka um tengsl manns og náttúru. Hann skildi að við stöndum ekki utan við heiminn sem við leitumst við að skilja heldur erum við hluti af honum.

Kannski var það mikilvægasta sem Páll kenndi mér að forsenda þess að viðhalda áhuganum á því að hugsa og skilja er að hætta aldrei að undrast. Undrunin er innblásturinn sem gerir okkur kleift að efast um það sem virðist sjálfsagt og sjá heiminn á nýjan hátt.

Hlýja Páls var hluti af lærdómnum. Hann var þannig að ég lærði að hugsun getur verið athygli sem beinist að fólki og heiminum. Engin akademísk aðferð getur kennt það.

Undrunin gefur þessari athygli orku. Hún kemur í veg fyrir að heimspekin verði bara akademísk æfing gerir hana að aðferð til að tengjast heiminum.

Því þegar við nærum hæfileikanum til að undrast höfnum við um leið þeirri hugmynd að það sé ekkert markvert að uppgötva í heiminum.