Þegar skilningurinn lenti í líkamanum

Í einum áfanga meistaranámi í heimspeki var mér úthlutað texta eftir franska heimspekinginn Jacques Derrida. Verkefnið var að lesa um kenningu sem nefnist afbygging (á ensku deconstruction) og kynna hana síðan fyrir samnemendum mínum. Það var bara eitt vandamál: mér fannst textinn svo flókinn og óaðgengilegur að ég skildi nánast ekkert. Og ef ég skildi hann ekki sjálf gat ég auðvitað ekki útskýrt hann fyrir öðrum.

Þá rakst ég á bók á bókasafninu mínu sem heitir The Ethics of Deconstruction. Þegar ég byrjaði að lesa small eitthvað. Ég skildi Derrida, en ekki með rökhugsuninni. Það er erfitt að koma þessu í orð, en ég skildi einhvern veginn með verund minni fremur en hugsuninni.

Afbygging snýst fremur um að vera á ákveðinn átt en að skilja heimspekileg rök. Til að meðtaka hana þurfum við að upplifa okkur á ákveðinn hátt í heiminum.

Við þurfum að hugsa um okkur sjálf í tengslum; við tungumál, menningu, sögu, fyrri hugsanir, arfgengar forsendur og allt sem hefur mótað skilning okkar og tilveru fram að þeirri stundu. Við erum ekki ótengdir hugar sem nema merkingu utan frá. Við skiljum með allri tilvist okkar.

Það sem gerði þetta augnablik sérstaklega magnað var að upplifunin sjálf var einmitt það sem kenning Derrida gengur út á. Merking verður ekki til í einangrun og hlýtur að einhverju marki að vera breytileg eftir því hver túlkandinn er. Merking verður til í tíma og rúmi, sögu, samhengi og tengslum sem eru jafnvel til staðar áður en við byrjum að hugsa.

Ég hélt kynninguna og tókst að útskýra efnið fyrir samnemendum mínum. Og fékk glimrandi góða einkunn. En það var ekki það aðalmálið.

Aðalmálið var að þessi lærdómur breytti mér til frambúðar. Hann breytti því hvernig ég skil sjálfa mig og heiminn. Þetta voru algjör umskipti.

Fram að þessu hafði ég gert ráð fyrir að merking og skilningur væri eitthvað sem hugurinn öðlaðist með því að ná valdi á röksemdafærslu. Eitthvað algilt sem allir mundu skilja eins ef þeir hugsuðu nógu vel. Sem ég held, nei ég veit núna að er rangt. Þessi upplifun sýndi mér að mikilvægast skilningurinn felst stundum í því að skilja tengsl manneskjunnar við heiminn.

Augnablikið var fræðilegt, líkamlegt og persónulegt í senn. Þess vegna lifir það. Ég hafði ekki aðeins lært eitthvað um Derrida. Ég mætti sjálfri mér á nýjan hátt.

Kannski kviknaði ein af fyrstu hugmyndunum sem leiddu að HeimVera á þessu augnabliki, þegar ég skildi að ég hugsa aldrei ein og hef aldrei gert.